Raie

Lo Sénat demanda la preséncia de 'Liberté Égalité Franternité' e de la bandièra nacionalista francesa dins las escòlas ; aquel document es especialament per els. Lo castig o l'esmenda tardarà pas.... per l'aver pas plaçat, o simplament aver gausat la plaçar en breton o en occitan !

La signaletica coloniala francesa : PAYS d’OC

Es sonque en francés, mas indica lo mendre mal, aquí debuta la colonia “Pays d’Oc”.

De còp se parla de ‘Grand Sud’… mas jamai de ‘grand nòrd’ per la Picardia o Flandres…. Vòlon pas èstre ridicul aquí : e perqué zo serián pas en díser ‘grand sud’ ?

Òdi o asirança, dinca ont podem anar ?

La lenga occitana se dís la lenga de l'amor [importat en francés gràcia als Trobadors e la lora famosa poësia, la creacion artistica del IXen, Xen, XIen, XIIen, XIIen sègles], m'a semblat pron important de veire l'autra cara, l'asirança. E dins aqueste caire, la lenga occitana -en despassar los dialèctes- tanben pòrta unas semanticas e aisinas per dire lo monde autanplan importanta que d'autras lengas planetàrias, mas i pòrta la seuna peirada lengatgièra, essenciala al continent europèu.

Dins la basteson sistemica que farga Spinoza per definir los sentiments umans, l'òdi es del caire del «tristèr» (aquela tanben portada tala una passièira -transitio- de l'èsser uman d'un mai bèla a una mendra perfeccion), un tristèr «acompanhada de l'idèa d'una causa exteriora». Se l'idèa s'en va cotria d'aqueste tristèr, l'idèa meteissa n'en es l'encausa sonque per accident, es d'«aversion» que se tracha. D'autres «tristèrs» son ligats al caractèr dobtós o mantun de la causa que l'idèa l'acompanha : la cranhença, temor, o met (Aspe), e tanben lo desespèr. Se l'òdi s'adreiça a quí faguèt de mal a un autre, pòrta la fòrma de l'indignacion; se es menada al regaudiment sobre la malastrada e lo tristèr sobre l'astrada de l'objècte odiat, es l'«enveja» -fòrma d'asirança- que es encausa.

Quant al rapòrt entre «òdi» e «mesprètz» -sentiment que la definicion capvira aquela de l'«admiracion», e que es pron diferenta d'aquela de l'«asirança»-, se farga per l'actitud sonada irrisio, derision o trufandisa :

Dins la mesura que mespresem una causa que odiem, risem d'èla l'existéncia [...] e nos regaudissem tot parier [...]. Mas quand supausem que l'òme òdia çaquelà çò que se trufa [irridet], seguís que aquesta jòia es pas solida. Spinoza, L'Etica, III, «Definicions dels sentiments», XI [trad. del godilhaire dempuèi la lenga francesa modèrna].

A aqueste moment es important d'aver lo filosòfe occitan Pierre Bayle, professor "neerlandés" d'en Spinoza, al cap :

L'idèa generala vòl qu'un òme que crei en Dieu, un Paradís e un Infèrn, fasquèsse lo tot de çò que sap èstre a Dieu, e fasquèsse res de çò que sap li èstre desagradiu. Mas la vida d'aqueste òme nos mostra que fai tot lo contrari. Pierre Bayle, 1647-1706, Pensadas divèrsas sus la Comèta, 1682. [trad. del godilhaire dempuèi la lenga francesa modèrna]

... Per que l'asirança aguèsse un efèit («far de mal» a l'objècte odiat), sufís qu'un «desir», «reuma», (cupiditas) nos ajuda. Dins lo sistèma de L'Etica, aqueste desir se sona «colèra». La pensada del XXen sègle a pogut expleitar aquesta relacion, de manièra a sotalinhar l'aspècte pulsional e irracional de l'òdi.

L'òdi (m.) es lo sentiment violent -sovent irracional donc- que pòrta a vóler de mal a mantun e de se regaudir del mal que li aucorra, tal coma hasti o fasti, haina (f.) es estat exportat en 1360 del gascon al francés ; desgüei (m.) es mai que tot bigordan, e perqué pas l'emplegar endacòm mai ; asir es del meteis biais (m.), alara farga tanben l'asirança que es lo mai emplegat (f.). Cal pas oblidar : aborriment (m.) ; antipatia (f.); aversion (f.); repugnància (f.); repulsion (f.); aborricion o orror (f.); fastic (m.) ; refasti (m.) ; la nausèa (fig.) es una aversion morala ; execracion e detestacion (f.); abominacion e antipatia (f.) ; prevencion dins l'expression tenir prevencion contra lo monde d'amontnaut ; prejudici es una aversion non rasonada contra mantuna causa ; misologia es una aversion al rasonament ; misogàmia es una aversion a las daunas en general ; misopèdia es una aversion als dròlles.

Cal pas oblidar la malvolença e lo malvóler, la fòbia* (contra mantun es una aversion apassionada), la rauja e la ràbia, li teniá fòrça ràbia : malícia, dins la frasa tenir malícia per mantun.

Amai, apondrai mala volontat.

Rancor, rancúnia, ressentiment, animositat, enemistat que es una aversion mutuala entre doás personas (mas segur que se podrà emplegar entre dos pòbles, per extension personalizanta, quand avem l'amistat entre los pòbles, avem l'inemistat entre los pòbles).

L'abominacion es l'accion d'abominar, es pron fòrt.

Quand i a ostilitat, i a una disposicion d'esperit ostile envèrs mantun.

Execracion es pas d'oblidar, quitament se dins l'escala d'aversion es encara mai regde.

E per èstre actiu, donc dins l'emplec dels vèrbes, podem asirar, odiar, detestar, execrar, aborrir, tenir ràbia, malícia contra mantun, abominar, malminar mantun, li tenir malvolença, non poder sofrir mantun o mantuna causa, se minjar lo(s) fetge(s) de mantun, li tenir la crotz, préner en òdi, tenir una aversion, repugnar, pudir, mirar ambe al uèlh una persona o una causa, e puèi aqueste òme es malvolgut de totes.

L'adjectiu es tanben pron utile, odiós o aborrible.

* Los antonimes dels mots formats ambe la fòrma prefixada miso- se fòrman afixant filo- (o fil-), que en grèc significa amant. Cp. Anglofòbia, xenofòbia, francofòbia, germanofòbia.

Per clavar, l'òdi e l'asirança son pas sentiments de desvolopar, a priòri, mas existísson e s'amerítan d'èstre descrivuts pron precisament, ambe unes vocabularis divèrses e prigonds que la lenga occitana ne sap far present bèl.

Per establir aquesta nòta semantica ai utilizat : - Dictionnaire français / occitan (gascon) de las edicions Per Noste, - Dictionnaire Culturel de las edicions francesa Le Robert, - Diccionari occitan (aranés) - anglés de las edicions Pagès Editors, escrit per Ryan C.Furness, - Tot en un, de Joan-Michel Sèrras, - Diccionari occitan / catalan de Pojada-Balaguer, - Diccionari dels sinònims Franquesa de l'editor catalan dE, - Grand Diccionari Occitan d'en Cantalausa, e sobretot los cinc tòmes del Diccionari francés occitan d'en Cristian Rapin.

Gèst, Gèsta, Gèste

Quand se gaita los diccionaris occitans la páur arriba al cap, un oblit e una mescla generalizada, quina volontat de pas simplificar lo locutor occitan ! E quina volontat de damorar dins un dialècte enclavat. D'unes diccionaris oblídan que se fa gèste dins la vida umana, dins totes los sens del monde ; d'autres diccionaris actuals fan un autre mescladís potencial entre las calors animalas o gèst [le rut en francés] e lo gèste. Es benlèu un pauc ruste mas es aital, podem dire qu'avem de fòrça trabalhar per bastir un verdatièr diccionari occitan, que dona tanben un indici per saber quí a bastit los diccionaris actuals [e aquò vòl pas dire que es pas un bon trabalh, nimai que son pas utiles].

1 - lo rut [francisme], èsser de gèst, las calors animalas puslèu agrèstas ; per la sauma o aina, borrica, se parla de la reuma, per la feda o aulha, oelha, se dís marrau, per la gata o cata, se parla de la loèra / èstre de calor per la canha, es èstre de can, estar de gat es per la gata, per la vaca es èstre de taure, o la vaca es tauredera, tauredèira, tauredèira, venir de brau, segon los dialèctes, per la craba serà boquidera, boquidièra, boquidèira o bocala, e lo vèrbe serà aboquir / lo crit del gat al moment de la loèra es un esmarrauc - sin. letz, aquò es una fòrça d'atraccion sexuala entre animals o bèstias. [La qualitat de la semantica aquesta es deguda mai que tot al Diccionari francés / occitan (gascon) de l'associacion Per Noste.]

La gestacion es «l'estat d'una feme de mamifèr que pòrta lo son pichon; es la temporada del desvolopament del fètus de la concepcion a la naissença ; es l'elaboracion secreta, per extension, que precedís la naissença de quicòm. Gestacion d'un roman, d'una idèa.» [ambe l'ajuda del Grand Diccionari Occitan de Cantalausa]

2 - La gèsta es un poèma epic que conta un polit fèit [significacion latina de gesta], lo poèma es un raconte de polits fèits [significacion de l'Edat Mejan], avem aital la cançon de gèsta, causa que es gaire oblidat pels diccionaris dels lingüistas occitanistas, sempre literaris, gaire manuals. La gèsta es tanben una epopèia. La gèsta en occitan pòrta una paraula aital conservatritz. Tre lo XVen sègle, lo mot es associat amb l'expression fèits e gèstes d'un gojat, serà la seuna faiçon d'anar, las seunas activitats e actituds. Aquesta associacion individuala se trapa èstre un parallèl potencial ambe los fòrs e costumas, que son las règlas e leis collectivas dins los Pirinèus.

3 - e puèi lo gèste uman coma signal de comunicacion [per nosautres qué ! es aquesta paraula que motiva la cronica de uèi]. Es aqueste que m'interèssa ara, lo gèste ; i cal botar un "e" de sosten per pas mesclar, me sembla rasonable. Lo gèste es donc un moviment, una causa umana, se fa un moviment del cap, un signal, mas pòt èstre simbolic tanben amb l'uèlh per mostrar la partida que s'auriá degut bolegar. Lo mot nos arriba alara del latin al XVen sègle del mot gestus. Es aqueste gestus -actitud, gèste, mimica, jòc-, de gestum, origina de gerere «far», que m'interèssan. [ambe l'ajuda del Dictionnaire culturel e del Diccionari francés / occitan d'en Cristian Rapin, atanben lo Tot en un de faiçon magrinèla, puèi tanben lo Diccionari dels sinònims Franquesa]. Lo vèrbe general es semar, mas veirem que n'i a d'autres d'emplegar.

Lo gèste es tanben una accion de fugida, mai bolegadissa que lo gèste d'assentiment o la protestacion e quitament la denegacion.

Lo signe es un gèste que s'exprimís una pensada, un desir, etc. Coma èra fòrça luènh e non lo podiá entendre, li parlava ambe signes. Es aquí tanben un signe d'autoritat, lo rei fasiá signe ambe lo mocador blanc.

La manada es un gèste ambe la man, atencion a l'omofonia camarguesa, lo ramat es tanben una manada camarguesa, donc provençala (çò que vòl pas dire que lo provençal es diferent de l'occitan!). Aqueste gèste es tanben graciós, nòble, pas forçadament dels gentius : Aquesta chata o gojata sempre èra a far manada.

Gesticulacion, mai complicat e long, lo mot pòrta una significacion d'accions aplegadas o amassadas, de gestica, far un grope de gèstes que díson fòrça.

La postura son gèstes artificioses que vòlon èstre gracioses.

La minica son gèstes que, sense parlar, fan dire a l'èsser vivent.

La pantomina es l'expression dels sentiments sense qu'ambe gèstes. Quant al vèrbe guinhar, lo gèste es ambe l'uèlh o del dit [ensenhar ambe lo dit, es mai corrent], se podrà e deurà caracterizar per ne saber la significacion [sin. mostrar, engegar, salir, salhir, miushar, far veire, ambe lo naz es espinchar, ambe lo cap es capejar]. Se mauti pas, serà encara mai complicar, car farai cap gèste.

Quand mauti pas [non pas mautar], es que fau pas un gèste. Aital daissar pas veire, marca o merca pas.

Interviéner, es far -en positiu- un acte, que pòt èstre -al negatiu- un brandolh o un bolegadís, es far un gèste.

Una miushada, en Gasconha, es un gèste per indicar, una indica d'una direccion, d'un camin. En politica se podrà aital explicar, que los fors e costumas son una miushada de democracia per Occitània.

Un fisquet o ahisquet es un gèste per afiscar o ahiscar, excitar, aguissar. Ne podem tant far a França o Espanha, ambe l'exemple del nòstre passat politic en Occitània.

Un amac amenaça, aital lo can reganha, s'acaissa, per extension es rire [en lengadocian], e al contrari, estar larg (-a) es èstre generós (-a), aital per balhós (-a), balhiu (-iva), doniu (-iva) ... baila l'enveja d'encontre, un gèste amistós per l'encontre.

E puèi quand lo gèste es pas polit, los gèstes son alavètz de malas o lèdas guèinas, en Gasconha, mas sembla que dins d'autres parçans lo biais de dire existís pas, zo cresètz ?

De temps en temps, farai aqueste trabalh d'ajuda a la lenga occitana per se despertar, aquí fauta una uelhada provençala [fauta d'aisina modèrna a l'ostal meu] e sobretot nòrd-occitana. Es ben la pròva qu'un diccionari occitan amerita l'establiment d'una còlha [trenta o quaranta ciutadans e ciutadanas europèus] per avançar, per èstre onèste ambe la lenga e alara madurar la lenga modèrna.

Per clavar, i a al mens una familha de l'Armanhac [Gèrs pels franceses] que pòrta aqueste nom, Gèsta... Ont damóran es un endreit que vos pòdi aconselhar per anar minjar, albergar, viure en país nòstre e parlar la lenga, prèp de Castèthnau Babarens.

Continuar contunhar perseguir

Fan tot çò que pòdon per contunhar, téner, tenir, manténer, mantusar ...

Aquesta nuèit podiá pas dormir, en luòc de comptar ovelhas o motons, ai listat sinònims occitans, fasiái tot çò que podiái per duèrme, mas res n'i fasiá, res ajuda pas, alara ai escrit aquesta cronica lengatgièra o semantica per ajudar los ciutadans e las ciutadanas de ... continuar, contunhar, perseguir, sense sembla-emplegar la mesma, meteissa o medisha paraula (mot o tèrme).

Aberlutar, cossirar, talajar, es tanben perseguir mas a fum, e seriosament. Zo farem pas mai que pel vèrbe corsejar que perseguís. E en debuta de cronica es mal plaçat.

Acossar, acochar, v.t. Perseguir percaçar, v.p. S'afanar [se trapa dins totes los parçans d'Occitània, en començar per Gasconha]

Acodilhar v.t. Perseguir autanplan, mas puslèu del costat de Gasconha, que amerita tanben d'anar a l'emplec dinca Niça, perqué non ?

Ambe lo vèrbe anar e un gerondiu se fòrman frasas que pòrtan lo sens de continuar : anar trabalhant, anar melhorant, anar difusant, etc.

Corsejar, es evident que caldrà prendre lo seu temps per engolir tot aqueste vocabulari occitan, e donc lo èrbe "corsejar" es pas apropriat per contunhar lo bilhet. Mas benlèu per un programator que a mestièr d'acabar lèu la convèrsa amb un convidat, per clavar lo programa a l'ora ?

Durar, s'endurar, se dirà per un acte o una politica.

Perseverar, dins una resolucion, un acte, una vida dins la qualitat d'un programa mediatizat o de jardinatge, e d'autras causòtas de la vida mai correnta.

Perseguir, fòrça emplegar benlèu tròp, perséguer, persiéguer, persutar (acaçar - s'acaça pas un programa de television, nimai de ràdio !).

Reprendre es continuar çò que èra estat interromput o inacabat, me caldrà ben reprendre la meuna nuèit.

Restar, «E se batálhan encara, mas restaràn amic», es persègre lentament, ges aviat.

Seguir, seguissi cresent que es aital, es capborrut aqueste ; malgrat totes los arguments perseguís de creire que ... lo Papa govèrna Occitània.

Seguir de, «se fasem pus la falta, ara, per Obernata perqué seguiriam de la faire per Orlhac.»

Sègre de, «La craba sièc de far sa lait sense consir del cors del fromatge.», quina brava craba anti-mondialista !

S'enseguir, çò que s'a fait dins una ocasion determinada, continuar zo far melhor sempre que siaguèsse una escasença d'o tornar far. La repeticion ajuda a melhor far, l'enseguissi car soi aital segur d'o far melhor. L'enseguissi e zo fau melhor cada jorn, aital es melhor, melhor es cada jorn, l'enseguissi ; sempre es melhor.

Subsistir, las causas de desòrdre substísson [oblidarai pas de plaçar l'accent tonic ont cal, sul Í... senon interromperà la sonoritat de la lenga nòstra (d'usança publica e planetària), tota lenga es tanben musica].

Tirar camin, tirar camada, tirar piada, tirar caminada, caminòl, senderòls, seguir cambada, segur que se podrà adaptar, tirar difusion (perqué pas!), tirar la qualitat del programa, sempre ennaut o amontnaut, per l'enseguir, sempre melhorant.

Tornar prendre lo cap del fial, es tanben continuar un devís o discors o un tèma interrromput.

Cp. la locucion, tornem-zi, qu'es pas estat per res, es un pauc leugièra, grassa, malgrat tot cal perségre sense repotegar, sense interrompre en pensar que a pas ni cap ni cuò, contunhar sense relambi, per capitar.

ANT. Discontinuar, Interrompre.

|| v.tr. Durar sense interrumpcion.

Aprèp aver interrompuda la meuna nuèit, me cal ben anar dormir o duèrme, non ?